Home

Boeken

Reizen

Opinie

Lekkers

Oudheid

Varia

Contact

Archief

 

Varia

Voor sommigen is hij de halfgod van de klassieke muziek, voor anderen is het allemaal veel te ‘ zwaar’ wat hij gecomponeerd heeft. Ik heb het over Johann Sebastian Bach (1685-1750), de componist van meer dan 1000 muziekwerken, variërend van solostukken tot immense koorwerken. “Geen dag zonder Bach”, zeggen de echte Bach-adepten. Zover ga ik niet, maar met enige regelmaat weer even een mooi stuk van deze gigant onder de klassieke componisten horen is nooit verkeerd.

Gelukkig valt er nogal wat muziek van Bach te beluisteren in ons land: Nederland heeft een rijke Bach-traditie, misschien zelfs nog meer dan in zijn geboorteland Duitsland. Natuurlijk: de Thomaskirche in Leipzig (waar Bach cantor was) is echt een Bach-centrum in Duitsland, en andere Duitse steden (Eisenach, Frankfurt, Würzburg, Stuttgart) hebben ook zo hun eigen Bach-traditie, maar in ons land klinkt hij van Sas van Gent to Appingedam, van Maastricht tot Alkmaar, en met grote regelmaat.

Mijn eerste bewuste Bach-concert was ergens in het begin van de jaren ’70 van de vorige eeuw. In de hal van het (sorry, Hengeloërs) spuuglelijke  stadhuis aldaar gaven orkest, solisten en koor een uitvoering van de Matthäus-Passion – een onvergetelijke ervaring, maar wat duurden sommige aria’s lang! Over de Nederlandse naam van dit grote werk gesproken: daar zijn vele varianten van. De Matthäus-Passion, Mattheüspassie, Matthäus Passion zonder vebindingssstreepje: verwarrend. Ik houd het maar even op de eerste variant (daarin door Wikipedia ondersteund). 

Na die eerste uitvoering heb ik het werk  nog talloze keren gehoord, in concertzalen, in kerken, via de radio of de TV, op CD in de auto: en eigenlijk verveelt het nooit. Je hebt natuurlijk goede en minder goede uitvoeringen, maar nog nooit heb ik een slechte uitvoering gehoord. Sommige solisten waren niet helemaal ‘ op toon’, in het orkest kan best eens wat mis gaan en het koor kan –met name in de volkskoren – wel eens even de weg kwijt zijn, maar het totaalwerk is echt van een onverwoestbare schoonheid. Alhoewel..?

Eigenlijk ben ik via de Matthäus-Passion tot een ander groot(s) werk van Bach gekomen: de Johannes-Passion. Deze passiemuziek is wat korter, en vooral: nog wat feller op de momenten dat het er om gaat dat het volk zijn commentaar op het verhaal geeft. Het “Sind Blitze, sind Donner” uit de Matthäus-Passion wordt wat mij betreft overtroffen door het korte, maar prachtige “Nicht diesen, sondern Barrabam!” en vooral door het ‘ valse’ (qua tekst, bedoel ik) “Sei gegrüsset, lieber Judenkönig!”.  De koralen in beide werken zijn allemaal prachtig en ontroerend, maar het slotkoraal uit de Johannes-Passion is in mijn ogen één van de meest ontroerende stukken muziek die Bach geschreven heeft. Daarin is, nadat de dood van Jezus is ingetreden, alleen nog maar ruimte voor de engelen, die hem, maar vooral ook onszelf, ooit naar de hemel zullen dragen: “Ach Herr, lass dein lieb Engelein….”. En de apotheose (letterlijk) wordt gevormd door de slotzin, die me vanaf de eerste keer dat ik deze hoorde is bijgebleven: “Herr Jesu Christ, erhöre mich, ich will dich preisen ewiglich!”

Bach komt in vele gedaantes in Nederland voor, maar de beste uitvoeringen worden mijns inziens gegeven door de Nederlandse Bachvereniging (NBV) en het in Groningen gevestigde Luthers Bach Ensemble (LBE). Een concert van de NBV is altijd een succes, waarbij er soms verrassende keuzes worden gedaan uit het werk van Bach en van anderen, en het LBE heeft me regelmatig diep ontroerd met o.a. muziek van Bach zelf, maar ook –bijvoorbeeld- met de Messiah van Georg Friedrich Händel. Die LBE-concerten vinden o.a. in de Der Aa-kerk in Groningen plaats, een ruimte waar weliswaar het zicht op het podium niet altijd optimaal is, maar waar deze muziek ook ‘ongezien’ altijd wordt opgeluisterd door een fenomenale akoestiek. Van die Messiah-uitvoering door het LBE herinner ik me nog heel goed de bas-aria “The Trumpet Shall Sound”, gezongen door de Australische bas David Greco. Hij vulde met zijn machtige stem niet alleen de concertruimte (het schip), maar ook het hoogkoor van de Der Aa-kerk, waardoor er werkelijk een effect ontstond van een trompet-echo…..geweldige muzikale ervaring!

Terug nog even naar Bach. Wie echt indrukwekkende uitvoeringen van Bach zoekt kan natuurlijk op youtube het nodige vinden.

Maar een echte aanrader is de special website van de NBV: http://www.allofbach.com waar dit top-ensemble iedere week een Bach-stuk bij zet: alles van Bach zal dus ooit eens (wellicht pas over 20 jaar….) compleet op het internet staan in een muzikaal/kwalitatief buitengewoon mooie uitvoering. En het aardige is: je hoort niet alleen de muziek, maar ziet het ook uitgevoerd worden, er staan toelichtingen en interviews bij, kortom: voor de ware Bach-liefhebber is dit een ‘must’.  We mogen nog tot in lengte van jaren genieten van deze muziek: voor mij een prachtig voorbeeld van Europees cultuurgoed.


 


 

 
 
 

© Han Borg - Nederland 2012